Temel OS Kurulumu 🖥️

Yeni bir Ubuntu/Debian sunucusuna ilk giriş yaptıktan sonra yapılması gereken temel ayarlar ve güvenlik önlemleri.

1. İlk Bağlantı (SSH)

Root ile İlk Giriş

# Varsayılan SSH portu (22)
ssh root@SUNUCU_IP

# Özel port kullanıyorsanız
ssh -p 2222 root@SUNUCU_IP

# SSH key ile bağlanma
ssh -i ~/.ssh/id_rsa root@SUNUCU_IP

[!WARNING] > Güvenlik: Root ile SSH bağlantısını mümkün olan en kısa sürede kapatmalısınız. Önce sudo yetkili kullanıcı oluşturun.

2. Sistem Güncellemeleri

# Paket listesini güncelle
apt update

# Tüm paketleri yükselt
apt upgrade -y

# Tam yükseltme (kernel dahil)
apt full-upgrade -y

# Gereksiz paketleri temizle
apt autoremove -y
apt autoclean

3. Yönetici Kullanıcı Oluşturma

Root yerine sudo yetkili kullanıcı kullanın:

# Yeni kullanıcı oluştur
adduser deploy

# Sudo grubuna ekle
usermod -aG sudo deploy

# Kullanıcıyı kontrol et
id deploy
groups deploy

SSH Key Kopyalama (Önemli!)

Root'tan yeni kullanıcıya SSH key'i kopyalayın:

# Root'un SSH key'ini kopyala
mkdir -p /home/deploy/.ssh
cp /root/.ssh/authorized_keys /home/deploy/.ssh/
chown -R deploy:deploy /home/deploy/.ssh
chmod 700 /home/deploy/.ssh
chmod 600 /home/deploy/.ssh/authorized_keys

Test Edin:

# Yeni terminalde test et (root oturumunu KAPATMAYIN!)
ssh deploy@SUNUCU_IP
sudo whoami  # "root" çıktısı vermeli

4. SSH Port Değiştirme (Güvenlik)

Varsayılan 22 portu yerine özel port kullanın (bot saldırılarını azaltır):

# SSH config dosyasını düzenle
sudo nano /etc/ssh/sshd_config

Değiştirilecek satırlar:

# Port değiştir (örn: 2222)
Port 2222

# Root girişini kapat
PermitRootLogin no

# Şifre ile girişi kapat (sadece SSH key)
PasswordAuthentication no

# Boş şifreleri engelle
PermitEmptyPasswords no

SSH'yi yeniden başlat:

sudo systemctl restart sshd

# Yeni port dinliyor mu kontrol et
sudo ss -tlnp | grep 2222

Firewall'da portu aç:

# UFW kullanıyorsanız
sudo ufw allow 2222/tcp
sudo ufw delete allow 22/tcp  # Eski portu kapat

[!CAUTION] > Dikkat: Yeni port ile bağlantıyı test etmeden eski oturumu KAPATMAYIN! Aksi halde sunucuya erişiminizi kaybedebilirsiniz.

Yeni port ile bağlanma:

ssh -p 2222 deploy@SUNUCU_IP

5. Hostname ve Timezone Ayarları

Hostname Değiştirme

# Hostname ayarla
sudo hostnamectl set-hostname production-server

# Kontrol et
hostnamectl

# /etc/hosts dosyasını güncelle
sudo nano /etc/hosts

/etc/hosts içeriği:

127.0.0.1 localhost
127.0.1.1 production-server

# Sunucu IP'si
YOUR_SERVER_IP production-server

Timezone Ayarlama

# Mevcut timezone
timedatectl

# Timezone listesi
timedatectl list-timezones | grep Istanbul

# Timezone ayarla
sudo timedatectl set-timezone Europe/Istanbul

# Zaman senkronizasyonu aktif et
sudo systemctl enable --now systemd-timesyncd

# Kontrol et
timedatectl status

6. Temel Araçlar Kurulumu 🧰

sudo apt install -y \
  curl \
  wget \
  git \
  htop \
  btop \
  jq \
  dialog \
  net-tools \
  vim \
  nano \
  unzip \
  zip \
  tree \
  ncdu \
  tmux \
  screen

Araçların Kullanım Alanları

Araç	Kullanım
`curl`, `wget`	Dosya indirme, API testleri
`git`	Kod ve config yönetimi
`htop`, `btop`	Sistem kaynak izleme (CPU/RAM)
`jq`	JSON parse etme
`dialog`	Terminal UI scriptleri
`net-tools`	Network komutları (ifconfig, netstat)
`vim`, `nano`	Metin editörleri
`tree`	Dizin yapısını görselleştirme
`ncdu`	Disk kullanımı analizi
`tmux`, `screen`	Terminal multiplexer

7. Düşük Kaynaklı Sistemler İçin Optimizasyon 🐌

A. Swappiness Ayarı

Düşük RAM'li sistemlerde swap kullanımını optimize edin:

# Mevcut değer (varsayılan: 60)
cat /proc/sys/vm/swappiness

# Düşük RAM için önerilen: 10
echo "vm.swappiness=10" | sudo tee -a /etc/sysctl.conf
sudo sysctl -p

B. Gereksiz Servisleri Devre Dışı Bırakma

# Çalışan servisleri listele
systemctl list-unit-files --state=enabled

# Gereksiz servisleri durdur (örnekler)
sudo systemctl disable --now bluetooth.service
sudo systemctl disable --now cups.service
sudo systemctl disable --now avahi-daemon.service

C. Minimal Kernel Parametreleri

/etc/sysctl.conf dosyasına ekleyin:

# Düşük RAM için
vm.vfs_cache_pressure=50
vm.dirty_ratio=10
vm.dirty_background_ratio=5

# Network buffer'ları küçült
net.core.rmem_max=8388608
net.core.wmem_max=8388608

Uygula:

sudo sysctl -p

D. Hafif Alternatifler

Standart	Hafif Alternatif
`htop`	`btop` (daha hafif)
`systemd-journald`	Log boyutunu sınırla
`snapd`	Kaldır (gereksizse)

snapd kaldırma (isteğe bağlı):

sudo apt purge snapd -y
sudo apt autoremove -y

journald log boyutu sınırlama:

sudo nano /etc/systemd/journald.conf

[Journal]
SystemMaxUse=100M
SystemMaxFileSize=10M

sudo systemctl restart systemd-journald

8. Otomatik Güvenlik Güncellemeleri

# Unattended-upgrades kur
sudo apt install unattended-upgrades -y

# Aktif et
sudo dpkg-reconfigure --priority=low unattended-upgrades

# Konfigürasyon
sudo nano /etc/apt/apt.conf.d/50unattended-upgrades

Önerilen ayarlar:

Unattended-Upgrade::Allowed-Origins {
    "${distro_id}:${distro_codename}-security";
    "${distro_id}ESMApps:${distro_codename}-apps-security";
};

Unattended-Upgrade::AutoFixInterruptedDpkg "true";
Unattended-Upgrade::MinimalSteps "true";
Unattended-Upgrade::Remove-Unused-Dependencies "true";
Unattended-Upgrade::Automatic-Reboot "false";

9. Sistem Bilgilerini Görüntüleme

# OS versiyonu
lsb_release -a

# Kernel versiyonu
uname -r

# CPU bilgisi
lscpu

# RAM bilgisi
free -h

# Disk bilgisi
df -h

# Çalışma süresi
uptime

# Sistem yükü
top
htop

10. Doğrulama Checklist ✅

Kurulumu tamamladıktan sonra kontrol edin:

[ ] Sistem güncel (apt update && apt upgrade)
[ ] Sudo yetkili kullanıcı oluşturuldu (deploy)
[ ] SSH key ile bağlanılabiliyor
[ ] SSH portu değiştirildi (varsayılan 22 değil)
[ ] Root SSH girişi kapatıldı (PermitRootLogin no)
[ ] Hostname ayarlandı (hostnamectl)
[ ] Timezone ayarlandı (timedatectl)
[ ] Temel araçlar kuruldu (htop, git, curl)
[ ] Otomatik güvenlik güncellemeleri aktif
[ ] Firewall yapılandırıldı (UFW)

🔗 Sonraki Adımlar

Kullanıcı Yönetimi - Ek kullanıcılar ve SSH key yönetimi
Güvenlik - SSH Hardening - SSH'yi daha da güvenli hale getirin
Güvenlik - Firewall - UFW ile firewall kurulumu
Docker Kurulumu - Container altyapısını kurun