Zamanlanmış Görevler (Cron) ⏰

Linux sunucularında periyodik işlemler (yedekleme, log temizleme, rapor alma vb.) için Cron kullanılır. En temel ve güvenilir otomasyon aracıdır.

1. Cron Sözdizimi (Syntax)

Bir Cron işi (job) tanımlarken şu 5 zaman dilimini kullanırız:

* * * * * komut
│ │ │ │ │
│ │ │ │ └─── Haftanın Günü (0 - 7) (Pazar = 0 veya 7)
│ │ │ └───── Ay (1 - 12)
│ │ └─────── Ayın Günü (1 - 31)
│ └───────── Saat (0 - 23)
└─────────── Dakika (0 - 59)

[!TIP] > Yardımcı Araç: Zamanlamayı görselleştirmek için crontab.guru sitesini kullanabilirsiniz.

2. Temel Komutlar

Kendi kullanıcınız (root değilse sudo kullanmayın) için zamanlanmış görevleri yönetmek:

# Mevcut görevleri listele
crontab -l

# Görevleri düzenle (Editör açar)
crontab -e

# Tüm görevleri sil (Dikkat!)
crontab -r

3. Yaygın Kullanım Örnekleri

Zamanlama	Kod	Açıklama
Her Dakika	`* * * * *`	Test amaçlı veya çok sık gereken işler.
Her 5 Dakikada Bir	`/5 * * *`	`*/` operatörü "her X'te bir" demektir.
Her Saat Başı	`0 * * * *`	Dakika 0 olduğunda çalışır.
Her Gece Yarısı	`0 0 * * *`	Günlük yedekler için idealdir. (00:00)
Her Pazar 04:00	`0 4 * * 0`	Haftalık bakım işlemleri için.
Açılışta (Reboot)	`@reboot`	Sunucu yeniden başladığında bir kez çalışır.

Örnek Bir Satır:

# Her gece 03:30'da yedek al
30 03 * * * /home/kullanici/scripts/yedek_al.sh

4. Kullanıcı Crontab vs Sistem Crontab

İki farklı yerde tanımlama yapabilirsiniz. Aralarındaki fark, "Kullanıcı" sütunudur.

A. Kullanıcı Crontab (`crontab -e`)

Sadece o kullanıcının yetkisiyle çalışır. Komut satırında kullanıcı adı yazılmaz.

# Doğru (crontab -e)
0 1 * * * /script.sh

B. Sistem Crontab (`/etc/crontab` veya `/etc/cron.d/*`)

Tüm sistem için geçerlidir. Hangi kullanıcı yetkisiyle çalışacağı belirtilmelidir.

# /etc/cron.d/yedekleme
# Dakika Saat Gun Ay Gun Kullanici Komut
0 1 * * * root /script.sh

[!CAUTION] Prodüksiyon ortamlarında /etc/cron.d/ içine her uygulama için ayrı dosya oluşturmak (Örn: /etc/cron.d/app-backup) daha düzenli ve yönetilebilir bir yöntemdir.

5. Çıktı Yönetimi ve Loglama (Önemli) 📝

Varsayılan olarak Cron, bir çıktı (output) üretirse bunu mail atmaya çalışır (çoğu sunucuda mail ayarlı olmadığı için bu mesajlar kaybolur).

Yöntem 1: Sessize Alma (Silent)

Eğer çıktı önemli değilse (çöp kutusu):

* * * * * /komut.sh > /dev/null 2>&1

Yöntem 2: Dosyaya Loglama (Önerilen)

Yaptığı işi ve hataları görmek için:

# >> ile dosyanın sonuna ekle (append)
* * * * * /komut.sh >> /var/log/ozel-is.log 2>&1

6. Sık Yapılan Hatalar (Tuzaklar) 🪤

Cron çalışmıyorsa %90 sebebi şunlardır:

1. Çevre Değişkenleri (PATH Sorunu)

Cron, sizin terminalinizdeki PATH değişkenlerini (örn. .bashrc) bilmez. Hata: node: command not found Çözüm: Komutların tam yolunu yazın.

Yanlış: python3 script.py
Doğru: /usr/bin/python3 /home/user/script.py

2. Yüzde İşareti (`%`)

Cron dosyasında % karakteri "yeni satır" anlamına gelir. Eğer komutunuzda % varsa (örn: date +%F), ters slash ile kaçmalısınız: \%.

3. Dosya İzinleri

Çalıştırıcak scripti executable yapmayı unutmayın:

chmod +x /home/user/script.sh

4. Yeni Satır (Newline)

Cron dosyasının (özellikle /etc/cron.d/ altındakilerin) son satırı boş olmalıdır. Dosya bir komutla bitiyorsa ve enter'a basılmamışsa çalışmayabilir.

7. Cron Alternatifleri 🔄

Modern Linux sistemlerinde cron'a alternatif veya onu tamamlayan araçlar vardır. Her birinin farklı kullanım senaryoları vardır.

A. Systemd Timers (Önerilen - Modern Yöntem)

Ubuntu 16.04'ten beri varsayılan olarak gelir. Cron'dan daha güçlü ve daha esnektir.

Avantajları:

✅ Systemd ile entegre (servislerin durumuna göre tetikleme)
✅ Detaylı loglama (journalctl ile)
✅ Görevler arası bağımlılık yönetimi
✅ Esnek zamanlama ("boot'tan 15 dakika sonra" gibi)
✅ Persistent (kaçırılan görevleri telafi eder)

Nasıl Kullanılır?

İki dosya gerekir:

Service dosyası (.service) → Ne yapılacak?
Timer dosyası (.timer) → Ne zaman yapılacak?

Örnek: Her 10 dakikada bir backup

1. Service dosyası oluştur:

sudo nano /etc/systemd/system/mybackup.service

[Unit]
Description=My Backup Task

[Service]
Type=oneshot
ExecStart=/usr/local/bin/backup.sh
User=ubuntu
StandardOutput=journal
StandardError=journal

2. Timer dosyası oluştur:

sudo nano /etc/systemd/system/mybackup.timer

[Unit]
Description=Run backup every 10 minutes

[Timer]
OnBootSec=5min           # Boot'tan 5 dakika sonra ilk çalıştır
OnUnitActiveSec=10min    # Her 10 dakikada bir tekrarla
Persistent=true          # Kaçırılan görevleri telafi et

[Install]
WantedBy=timers.target

3. Timer'ı aktif et:

# Systemd'ye yeni dosyaları tanıt
sudo systemctl daemon-reload

# Timer'ı başlat ve enable et
sudo systemctl enable --now mybackup.timer

# Timer'ın durumunu kontrol et
systemctl status mybackup.timer

# Tüm timer'ları listele
systemctl list-timers --all

Zamanlama Seçenekleri:

Direktif	Açıklama	Örnek
`OnBootSec`	Boot'tan X sonra	`OnBootSec=5min`
`OnUnitActiveSec`	Son çalışmadan X sonra	`OnUnitActiveSec=10min`
`OnCalendar`	Belirli zaman	`OnCalendar=daily`
`OnCalendar`	Özel zaman	`OnCalendar=--* 02:00:00`
`OnCalendar`	Haftalık	`OnCalendar=Mon --* 09:00:00`
`OnCalendar`	Aylık	`OnCalendar=--01 03:00:00`

Kullanışlı Komutlar:

# Tüm timer'ları listele (--no-pager: scroll yapmadan tümünü göster)
systemctl list-timers --all --no-pager

# Bir timer'ı başlat/durdur
sudo systemctl start mybackup.timer
sudo systemctl stop mybackup.timer

# Service'i manuel çalıştır (test için)
sudo systemctl start mybackup.service

# Log'ları kontrol et
journalctl -u mybackup.service -n 50
journalctl -u mybackup.timer -f  # Canlı takip

Docker Örneği:

# /etc/systemd/system/docker-refresh.service
[Unit]
Description=Refresh Docker Container

[Service]
Type=oneshot
ExecStart=/bin/bash -c 'docker stop myapp && docker rm myapp && docker run -d --name myapp nginx'

# /etc/systemd/system/docker-refresh.timer
[Unit]
Description=Refresh container every 30 minutes

[Timer]
OnCalendar=*:0/30  # Her 30 dakikada (saat başı ve yarımda)
Persistent=true

[Install]
WantedBy=timers.target

B. anacron (Kapalı Bilgisayarlar İçin)

Ubuntu sistemlerinde varsayılan olarak gelir. Sürekli açık olmayan bilgisayarlar için tasarlanmıştır.

Farkı: Eğer bilgisayar kapalıyken bir görev çalışması gerekiyorsa, açıldığında o görevi çalıştırır. Cron ise o anı kaçırırsa görevi atlar.

Kullanım: Özellikle /etc/cron.daily, /etc/cron.weekly, /etc/cron.monthly klasörlerindeki scriptleri yönetir.

# anacron konfigürasyonu
cat /etc/anacrontab

# Örnek çıktı:
# period  delay  job-identifier  command
1         5      cron.daily      run-parts /etc/cron.daily
7         10     cron.weekly     run-parts /etc/cron.weekly
@monthly  15     cron.monthly    run-parts /etc/cron.monthly

Örnek Kullanım:

# /etc/cron.daily/ klasörüne script ekle
sudo nano /etc/cron.daily/my-backup

#!/bin/bash
tar -czf /backup/daily-$(date +%Y%m%d).tar.gz /var/www

# Çalıştırılabilir yap
sudo chmod +x /etc/cron.daily/my-backup

[!TIP] > Ne Zaman Kullanılır: Laptop veya sürekli açık olmayan sunucular için idealdir. Desktop bilgisayarlarda günlük/haftalık bakım işleri için kullanılır.

C. at (Tek Seferlik Görevler)

Tek seferlik görevler için kullanılır. Cron gibi tekrarlamaz, sadece bir kez çalışır.

Kurulum:

# at kurulu mu kontrol et
which at

# Kurulu değilse:
sudo apt update
sudo apt install at
sudo systemctl enable --now atd

Kullanım Örnekleri:

# 10 dakika sonra Docker container çalıştır
echo "docker run -d nginx" | at now + 10 minutes

# Yarın saat 14:00'te backup al
echo "tar -czf /backup/myapp-$(date +%Y%m%d).tar.gz /var/www/myapp" | at 14:00 tomorrow

# 2 saat sonra sistem bilgilerini dosyaya yaz
at now + 2 hours << EOF
df -h > /tmp/disk-report.txt
docker ps > /tmp/containers.txt
echo "Rapor hazır"
EOF

# Zamanlanmış görevleri listele
atq

# Bir görevi iptal et (örn: job 5)
atrm 5

# Bir görevin detaylarını gör
at -c 5

Zaman Formatları:

Format	Açıklama
`now + 30 minutes`	30 dakika sonra
`now + 2 hours`	2 saat sonra
`now + 3 days`	3 gün sonra
`14:30`	Bugün 14:30
`14:30 tomorrow`	Yarın 14:30
`14:30 2026-01-25`	Belirli tarih

Pratik Örnek:

# 1 saat sonra backup al ve çıktıyı logla
at now + 1 hour << 'END'
/usr/local/bin/backup.sh >> /var/log/backup.log 2>&1
END

8. Hangisini Kullanmalıyım? 🤔

Araç	Kullanım Senaryosu	Örnek
Cron	Basit, tekrarlayan görevler	Her gece 03:00'te yedek al
Systemd Timers	Karmaşık, bağımlılıklı görevler	Veritabanı başladıktan 10 dakika sonra backup
anacron	Sürekli açık olmayan sistemler	Laptop'ta günlük bakım
at	Tek seferlik görevler	2 saat sonra container yeniden başlat

Önerimiz:

🎯 Yeni projeler için: Systemd Timers (modern, güçlü)
🎯 Basit işler için: Cron (hızlı, kolay)
🎯 Tek seferlik işler için: at
🎯 Laptop/Desktop için: anacron